IBA: een nieuwe behandelmethode voor OCD

In Canada is een nieuwe cognitieve therapie voor de obsessieve compulsieve stoornis (OCS) ontwikkeld. Deze nieuwe therapie, de Inference Based Approach (IBA), blijkt daar effectief te zijn. IBA gaat er van uit dat dwangpatiënten fantasie en werkelijkheid verwarren doordat zij meer geloofwaardigheid hechten aan een verhaal in hun hoofd over wat er aan de hand zou kunnen zijn, dan aan wat ze kunnen zien, horen, ruiken, voelen of proeven. In de IBA-behandeling wordt gewerkt aan de hand van observatie-, redeneer- en ervaringsoefeningen. De patiënt leert herkennen wanneer hij meer waarde hecht aan een verhaal in zijn hoofd dan aan de waarneembare realiteit van dit moment. Hij leert herkennen waarom dat verhaal zo echt lijkt, welke manieren van redeneren hem aan zijn zintuigen doen twijfelen. Hij ontdekt welk persoonlijk thema hem gevoelig maakt voor juist dit verhaal. Hij leert zijn zintuigen weer op natuurlijke wijze te gebruiken.

Deze therapie is vooral geschikt voor dwangers die hun obessies erg geloofwaardig vinden en de werkelijkheid met hun fantasie verwarren. Zie ook dit artikel uit het tijdschrift Gedragstherapie.

Pure O

Een veel gehoorde term binnen de OCD-wereld is "Pure O"-OCD. Wat hiermee wordt bedoeld is een vorm van OCD die alleen uit obsessies bestaat, zonder "zichtbare" compulsieve handelingen.





De term is echter omstreden: de compulsieve handelingen zijn in veel gevallen namelijk wel aanwezig op bijvoorbeeld de volgende manieren:

1. als "onzichtbare" mentale rituelen. 
2. het navragen om geruststelling bij vrienden, familie of partner.
3. het vermijden van objecten, plaatsen of mensen.

Handelingen nummer 1 en 3 zijn heel lastig te herkennen door de omgeving en zijn voor de dwanger zelf vaak ook zo ingesleten dat ze er zelf vaak niet meer bewust van zijn.

Iemand kan bijvoorbeeld obsessies hebben over dat hij iemand iets aandoet. Wat je vaak ziet is dat mensen met dit soort obsessies, mentale rituelen in hun hoofd hebben om de angst die deze obsessies oproepen te bezweren: door bijvoorbeeld een soort standaardlijst in hun hoofd te reciteren met redenen waarom hun obsessie niet waar kan zijn. Ook het zogenaamde "terugfilmen" komt vaak voor, waarbij mensen een bepaalde situatie eindeloos proberen her te beleven in hun hoofd om na te gaan of ze bijvoorbeeld echt niet iemand iets hebben aangedaan.

Deze mentale rituelen zijn naar mijn mening gelijk aan externe, zichtbare dwanghandelingen, in de zin dat ze uiteindelijk je dwang verergeren.

In mijn ervaring is het lastige aan deze vorm van OCD, behalve dat de compulsies vaak lastig te herkennen zijn voor de dwanger zelf, ook het feit dat het begrip van de buitenwereld vaak nog kleiner is voor deze vorm van dwanghandelingen. Veel mensen kunnen zich vaak nog wel iets voorstellen bij het checken van het gas of je handen wassen, maar kunnen weinig begrip opbrengen voor de zogenaamde "onzichtbare" compulsies.

Hierbij een document van OCD-UK, een belangenvereniging voor OCD uit Engeland, met meer informatie over deze vorm van dwang met een paar tips.

Zes tips om je OCD te overwinnen

Interessante website gevonden van Mark Freeman, een man die jarenlang veel last heeft gehad van OCD. Hij heeft uiteindelijk de dwang overwonnen met behulp van Exposure en Response-Preventietherapie en managed op dit moment mensen die worstelen met hun geestelijke gezondheid. Ik vind dat hij een heel positieve zienswijze heeft over het omgaan met je OCD. Op Youtube heeft hij een aantal filmpjes gezet met 6 tips om je OCD te overwinnen. Hieronder de links naar de filmpjes met een korte samenvatting (mijn interpretatie van zijn tips). Ik raad je aan om ze te kijken!

Beat OCD Tip #1 - Sticky notes

De eerste tip is heel praktisch: schrijf voor jezelf tips, aanwijzingen of aanmoedigingen op, en plak ze op plekken in je omgeving waar je veel last hebt van OCD. Bv een memo met de tekst “was je handen maar 1 keer” die je goed zichtbaar bij de wasbak plaatst.

Beat OCD Tip #2 - Exposure & Response Prevention (ERP)

Tip 2 is het volgen van therapie op basis van Exposure & Response Preventie. Deze therapie is eigenlijk de meest succesvolle van alle vormen om je dwang aan te pakken: meer  dan 75% van de dwangers boekt hiermee grote en vaak permanente vooruitgang. Het komt op het volgende neer:  stel jezelf bloot aan handelingen of situaties die je angst en obessies opwekken en stel vervolgens je dwanghandelingen (compulsies) uit of doe ze helemaal niet. Hoewel de angst hierdoor in het begin heel erg zal toenemen zul je door het consequent toepassen van deze therapie merken dat deze spanning uiteindelijk ALTIJD verdwijnt en je obsessies uiteindelijk aan kracht inboeten.

Beat OCD Tip #3 - Start Small

Bij het volgen van Exposure & Response Preventie of welke therapie dan ook, is het een gouden regel om klein te beginnen. Dwangers zijn vaak perfectionisten en geneigd om dan maar gelijk hun grootste angst aan te pakken. Hij maakt hierbij een vergelijking met een marathon: die kun je ook niet in één keer lopen zonder enige vorm van training waarbij je eerst kleinere afstanden loopt. Kortom, pak je angsten in kleine stapjes, maar wel consequent,  aan. Als je bv het idee hebt dat je handen vies of besmet zijn, wacht dan eerst 5 minuten met wassen, dan 10 minuten etc. Bouw het langzaam op.

Beat OCD Tip #4 - Eat Healthy

Bij het vechten tegen dwang is ook zeer belangrijk om gezond te eten. Ongezond eten maakt je moe en lusteloos waardoor je mentaal minder bent opgewassen tegen de dwang.

Beat OCD Tip #5 - Fight Compulsions not Obsessions

Deze is echt belangrijk denk ik. Vechten tegen de dwanggedachten (obsessies) heeft weinig zin. Probeer maar eens een halve minuut niet aan een witte ijsbeer te denken. Je geest gaat vervolgens vaker aan een witte ijsbeer denken dan ooit, alleen omdat je het niet wilt.

Wat wel zin heeft is het vechten tegen de dwanghandelingen (compulsies) die bij OCD’ers bijna altijd volgen op de obsessies. Dit is de basis en succes van exposure en repsonsepreventie.

Beat OCD Tip #6 - Stockholm Syndrome

Ook een hele goede: hij zegt dat veel mensen met OCD,  vooral als ze het al wat langer hebben, last krijgen van een vorm van het stockholm syndroom. Dit  syndroom  is een psychologisch verschijnsel dat soms optreedt bij bijvoorbeeld een gijzeling, waarbij het slachtoffer (de gijzeling) sympathie krijgt voor degene die hem eigenlijk iets slechts aandoet (de gijzelaar).

Hij vergelijkt de dwanger met iemand die onder gijzeling staat van zijn OCD. Hoewel de OCD uiteindelijk alleen maar slecht voor je is en je leven langzamerhand naar de knoppen helpt, koesteren sommige dwangers hun OCD op een bepaalde manier ook, aangezien de dwanghandelingen hen een (tijdelijk) veilig gevoel geven en je het idee geven dat je de zaken onder controle hebt.

Belangrijk hierbij is dus te realiseren dat elke keer dat je toegeeft aan je dwang, ook al geeft het je tijdelijk een goed gevoel, je leven steeds verder wordt ontwricht...

Citalopram en hartproblemen

Hier een artikel over een mogelijk verband tussen het gebruik van (hoge) doses van citalopram (Cipramil) and escitalopram (Cipralex) en hartproblemen. Het Medicines and Healthcare products Regulatory Agency uit Engeland heeft nieuwe voorschriften uitgegeven voor de maximale doses van deze medicijnen.

Voor de behandeling van dwangneurose met anti-depressiva worden vaak veel hogere doses voorgeschreven dan voor bijvoorbeeld een depressie. Het lijkt me verstandig dat als je dit middel voorgeschreven krijgt om je (huis)arts en/of psychiater te vragen naar de mogelijke bijwerkingen bij hoge doses. 

Rattenman

"Rattenman" was het pseudoniem dat Sigmund Freud gaf aan een van zijn patiënten, Ernst Lanzer (1878-1914), een advocaat met een dwangneurose.  Rattenman meldde zich in oktober 1907 bij Freud met een reeks aan klachten: angsten dat er iets verschrikkelijks zou gebeuren met zijn vader of met de jonge vrouw van wie hij hield, misdadige neigingen zoals de drang om mensen te vermoorden, maar ook de neiging om zijn eigen keel door te snijden met een scheermes en dwangmatige preoccupaties met ogenschijnlijk onbelangrijke zaken, zoals het terugbetalen van kleine schulden. 

Freud gebruikte dit geval ter onderstreping van zijn theorie dat volgens hem bij dwangneurotici altijd sprake is van uitermate ambivalente gevoelens. 

Zie hier het volledige artikel op Wikipedia.

The Cruelest Obsession: Obsessing about Obsessing

Vond bij toeval dit artikel van Dr.Jonathon Grayson. Het is echt heel interessant en denk ik herkenbaar voor veel dwangers. Het gaat onder meer over het feit dat bepaalde obsessies kunnen overgaan in een angst voor het obsederen zelf: het bang zijn dat de obsessies over de initiële angst nooit meer zullen overgaan. Een soort angst op meta-niveau. Ik had hier op gegeven moment ook heel veel last van. Ik liet me met name "chanteren" door mijn dwang, omdat ik bang was dat ik nooit meer gelukkig zou worden als ik niet zou toegeven aan de compulsies, omdat ik dan de rest van mijn leven door de obsessies geplaagd zou worden.

Hij geeft ook allerlei tips voor het behandelen van deze vorm van obsessies. Waar het volgens mij op neer komt is:

"Treating obsessing about obsessing or neutral obsession is not a matter of getting rid of the thoughts or images.  It is getting to the point where you don’t care whether or not they are present."

Vrij vertaald: je moet zover komen dat je het niet meer kan schelen of je nou wel of niet die obsessies hebt. Makkelijker gezegd dan gedaan natuurlijk, maar ik denk dat hij wel ergens gelijk heeft.

Ik zou in ieder geval iedereen willen aanraden om het artikel te lezen!

OCD voor dummies

Ik vind de "voor dummies"-serie meestal heel fijn om jezelf snel in te lezen over een bepaald onderwerp. Ze hebben ook een deel over OCD, helaas alleen in het Engels: Obsessive-Compulsive Disorder For Dummies. Bij het boek hoort ook een cheat-sheet, waarin in het kort een aantal tips staan om met je OCD om te gaan:

Tips for Living with OCD

If you live with OCD (obsessive-compulsive disorder), you may feel frustrated, isolated, and just plain strange. Keep the following facts in mind, or on a card to carry with you, as you go about your daily life:

• OCD obsessions and compulsions do not define who you are; you are not your OCD.
• Seeking reassurance when you have obsessional worries only makes things worse. Try to avoid asking other people whether everything will be okay. Instead, wait a while and see how things turn out.
• Overcoming OCD requires you to work hard and accept a little discomfort. Remember that your tolerance for discomfort will increase slowly over time.
• Changing compulsions in some important way (such as washing your hands differently or arranging things in a new way) helps prepare you to overcome the compulsions. When you change your compulsions, they won’t feel as satisfying, but that’s actually a good thing.
• Every time you hold off a compulsion, you are taking a step toward overcoming your OCD. Even waiting just 15 or 20 minutes is an accomplishment.
• Don’t forget that unpleasant feelings always lessen if you give them enough time.
• Don’t try to suppress your obsessive thoughts. Just remind yourself that they are merely coming from the OCD part of your mind.
• Reward yourself whenever you take a step forward — do something special, take a break from work, or eat a piece of chocolate.

OCD affects both your emotional and physical health. Many people are so consumed by their OCD that they fail to live a healthy lifestyle in other ways. The following tips can remind you to take care of yourself.

Get regular exercise.	Join a self-help group.
Get enough sleep.	Have patience.
Eat a healthy diet.	Treat yourself with kindness and compassion.
Don’t isolate yourself.	Get professional help if your efforts stall.
Consider getting support from some friends or family.